330 Sigara Bırakma Kliniğine Giriş

Sigara Bırakma Kliniğine Giriş

1. Kısa görüşme
Her hastamıza sigara kullanma alışkanlığını sormalı mıyız?

Bu konuda yapılan araştırmaların sağladığı kanıtlar “evet, mutlaka sormalısınız ve içenlere bırakma önerisinde bulunmalısınız” diyor.

Sigarayı bırakma kılavuzları, hekimlerin hastalarının sigara kullanma durumunu yılda en az bir kez kontrol etmelerini ve kullananlara sigarayı bırakmalarının iletilmesini öneriyor.

Bu kısa öneri, hastanın sigarayı bırakma konusunda yardım isteyip istememesinden bağımsız olarak fırsat bulunduğunda verilmelidir.

Pratisyen hekimler ve aile hekimleri tarafından verilen kısa sigarayı bırakma önerilerinin etkinliğine ilişkin kanıtlar mevcuttur. Pratisyen hekimden alınan birkaç dakikalık kısa öneri, bunları alan hastalardan %1 - %3’ünün en az 6 ay süreyle sigarayı bırakmasını sağlamaktadır.
Bu önerinin, bırakma girişimini tetikleyerek etkili olduğu düşünülmektedir.

“Kısa öneri” stratejisinin hedefleri açıktır: Her klinik ziyarette, tüm tütün kullanıcılarına, en az bir kısa görüşme uygulamak. Bu konuyla ilişkili çok sayıda gözlem vardır. Neden?
• Öncelikle, sigara içen tüm hastaların saptanmasını sağlamak önemlidir.
• İkincisi, günümüzde birinci basamak hekimleri üzerindeki zaman sınırlaması genellikle kısa görüşmelere ihtiyaç doğurmaktadır. Bununla birlikte daha yoğun görüşmeler daha büyük başarı şansı taşımaktadır (ABD’de ortalama görüşme süresi 12-16 dakika).
• Üçüncüsü, sigara bağımlısı genellikle yoğun sigarayı bırakma programlarına katılmaya gönülsüz olmaktadır; ancak doktor ziyareti yaptıkları her zaman kısa görüşme yapma ve bundan fayda sağlama şansları vardır.

ÖNEMLİ NOT
Bu eğitimde, klinik konuların büyük bir bölümünde “sigara” terimi kullanılmaktadır. Oysa sorunumuz sadece sigara değil, genelde “tütün” kullanımı sorunudur. Hastada sigara kullanımı sorgulanırken aynı zamanda pipo, puro, nargile gibi tüm tütün mamüllerini de sorduğumuzu lütfen aklımızdan çıkarmayalım.

///

2. 5Ö Yaklaşımı ve Uygulanması

Bu eğitimde, sigara bırakma konusunda klinisyen için sunulan bilgi ve beceriler, sadece “kısa öneri” ile sınırlı değildir. Bu eğitim tamamlandığında, hastanın sigara bırakması için hekimin yapabilecekleri ve yapması gerekenler, 5 ayrı aşama olarak düzenlenmiştir.
Bu aşamalara akılda kalışını kolaylaştırmak amacıyla 5Ö aşamaları dedik:
• Öğren – Sigara içme durumunu sor
• Öner – Bırakma önerisinde bulun
• Ölç – Bırakma kararlılığını, nikotin bağımlılık düzeyini değerlendir
• Önderlik Et – Bırakma sürecinde hastaya destek ol, tedavi ver
• Örgütle – Bırakma sonrası dönemi düzenle

5Ö Aşamaları ve Uygulanması

Sigara kullanım durumunu ÖĞREN: Her görüşmede, her hasta için sigara kullanım durumunu belirleyin ve kayıt altına alın.

Bırakmayı ÖNER: Net güçlü ve kişiye özel bir yolla her sigara kullanıcısına bırakma yönünde öneride bulun. Bırakma isteğini (değerlendir)

ÖLÇ:
 Şu anda sigara kullanıcısı olan hasta için, bırakma girişiminde bulunmak istiyor mu, belirleyin.

Bırakma girişiminde ÖNDERLİK ET (yardımcı ol): Bırakma girişiminde bulunmak isteyen hasta için bırakması yönünde danışmanlık ve ilaç tedavisi sağlayın.

Takip süreci için yapılması gerekenleri ÖRGÜTLE: Bırakma gününden sonra ilk hafta içinde takip randevusunu belirleyin.

///
3. Hedef gruplarımız

Bu eğitimde, özellikle üç hasta tipiyle birlikte kısa doktor görüşmesine kılavuzluk etmeyi amaçlıyoruz. Bu 3 hasta tipi şunlardır.
A. Sigara içen ve bırakmak isteyen
B. Sigara içen ve şu anda bırakmak istemeyen
C. Sigarayı henüz yeni bırakmış olan eski sigara içicisi
Hiç sigara içmemiş ya da uzun süredir sigaradan uzakta durmuş olan erişkinler, bu görüşmeye ihtiyaç duymazlar. Doktor, sigara içmedikleri için onları kutlamalı ve sigarasız yaşamlarını sürdürmeleri konusunda onları yüreklendirmelidir.

Sigarayı bırakma konusunda eğitimi olan ya da olmayan tüm hekimlerin yapmasını beklediğimiz bu “kısa öneri” için 3 önemli unsur sayılabilir:
1. Kişiye sigara kullanıp kullanmadığı sorulur ve yanıt dosyaya kaydedilir;
2. Sigara kullananlara bırakmaları önerilir;
3. Yardım alma konusunda istekli olanlara, eğer sizin bir danışmanlık sağlamanız mümkün değilse, o zaman göğüs hastalıkları uzmanına ya da Sigara Bırakma Polikliniğine sevk edilir.
Bu eğitimi ve beceri geliştirme uygulamalarını tamamlayan hekimler, hastalarına sigara bırakma konusunda rehberlik edebilir.

ÖNEMLİ NOT
Bu eğitimde, sigara bırakma konusundaki hedef grup olarak “hasta” terimi kullanılmıştır. Bunu, kolaylık sağlamak amacıyla yaptık. Oysa hedef grubumuz, “herhangi bir sağlık hizmetinden yararlanmaya gelmiş herkes”tir. Çocuğunu aşı yaptırmaya getirmiş bir anne de hedef grubumuzdadır, sadece reçete tekrarı için gelmiş bir hasta yakını da. Hekimden hekime değişmekle birlikte büyük grup gene de hastalarımızdır. Biz de tüm hedef grubu karşılamasa bile “hasta” terimini kullanacağız. Lütfen sadece “hasta”ları kastetmediğimizi aklınızda tutun.

Sigarayı bırakma kliniği dersleri (giriş ve modül1-2-3) aşağıdaki tedavi kılavuzlarından ve kaynaklardan faydalanılarak hazırlanmıştır.

1. Fiore MC, Bailey WC, Cohen SJ, et al. Treating Tobacco Use and Dependence.Clinical Practice Guideline. Rockville, MD: U.S. Department of Health and Human Services. Public Health Service. June 2000
2. McEwen A, Hajek P, McRobbie H, West R. Manual of Smoking Cessation. A Guide for Counsellors and Practitioners. Blacwell Publishing, London, 2006.
3. Brunnhuber K, Cummings KM, Feit S, Sherman S, Woodcock J . Putting evidence into practice:. Smoking cessation. BMJ Clinical Evidence,  2007
4. ICSI Guideline.Tobacco Use Prevention and Cessation for Adults, June 2004. 
5. West R. ABC of Smoking Cessation. Assessment of dependence and motivation to stop smoking. BMJ 2004;328;338-339