340 Sigara Bırakma Kliniği Modül 1- Öğren-Öner

Sigara Bırakma Kliniği Modül (1)-Öğren-Öner

I. ÖĞRENİN

Bölümler:
1. Sigara kullanma durumunu sorun
2. Sigara kullanma durumunu kaydedin

ÖĞREN

Sigara kullanma durumunun sorulması, değerlendirilmesi ve kaydedilmesi başlı başına önemlidir; kullanıcılara müdahale etme fırsatı sağlar.


///

1. Hastaya sigara kullanma durumunu sorun

Sigara kullanımına ilişkin sorularımıza doğru yanıt almak istiyorsak, soruyu da uygun şekilde sormalıyız. Burada sadece bazı ilkeleri vurguluyoruz: Bu yaklaşımın nasıl uygulanacağı konusu, içinde bulunduğunuz duruma ve soru yönelttiğiniz hastaya göre değişiklikler gösterebilir. Bunun için mevcut klinik becerileriniz ve tecrübenizden yararlanmalısınız.
Yukarıda sözü edilen ilkelerden biri de şu: Sigara kullanma durumunu sorgularken, yargılayıcı ve kınayıcı ifadelerden kaçınmaya çalışın!

İlk görüşmede nasıl soralım?
“Hiç sigara kullandınız mı? Sadece sigarayı da düşünmeyin örneğin pipo, puro gibi herhangi bir tütün mamülü içtiniz mi veya düzenli olarak kullandınız mı?”

Sigara içmekte olan kişilerden kısa sigara içme öyküsü alalım.
Günde kaç sigara içiyor? Ne zaman başlamış? Ne zaman 1 paketin üzerine çıkmış? Bırakmayı denemiş mi? Ne olmuş? gibi.

Hastanın sigara kullanma durumu hekimin uygun gördüğü sıklıkta sorgulanmalı ve kaydedilmelidir. Sürekli takip edilen hastanın sigara içme durumu en azından 12 ayda bir kontrol edilmelidir.
Sigarayla ilişkili sık rastlanan durumları olan hastaların sigara kullanma durumlarının daha sık değerlendirilmesi önerilmektedir. Bunlar arasında özellikle şu klinik tablolar sayılabilir: Koroner kalp hastalığı, inme ve geçici serebral iskemik atak, hipertansiyon, diabetes mellitus ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı.
Bu konuda hazırlanmış olan klinik rehberlere göre, sürekli gördüğünüz ve son 12 aydır sigara kullanmayan hastalarınıza, 5 yıl boyunca sigara kullanımı olmadığı belirlenene dek sigara içimi sorgulanmalı ve bu bilgi dosyalarına görünür şekilde kayıt edilmelidir.

Gerektiğinde sigara kullanma durumunu objektif olarak belirleyebilir miyiz?
Evet. Dışarı verilen solukta karbon monoksit testleri ve kotinini (bir nikotin metaboliti) ölçen idrar ve tükürük testleri gibi objektif markerler mevcuttur.
Ayrıca hekimin yapabileceği gözlemler de vardır: Örneğin, lökoplazi, paslı dil, sigara kullanıcısının damak ve dişlerindeki renk değişikliği gibi.

///

2. Sigara kullanma durumunu kaydedin

Hastanın sigara kullanma durumu hasta dosyasına şu şekilde kaydedilmelidir: 
   • Sigara kullanıyor
   • Uzun zaman önce bırakmış eski kullanıcı (>6 ay) 
   • Yakın zamanda bırakmış eski kullanıcı (<6 ay) 
   • Hiç kullanmamış

Peki içmekte olan hastalarımız? Bu hastaların sigara kullanımının kaydedilmesine ilişkin önemli noktalar şunlardır:

  • 1. Sigara kullanım miktarı kaydedilirken “paket yılı” hesabı yararlıdır. Paket yılı şöyle hesaplanır: Örneğin 13 yıldır sigara içen hasta, ilk 10 yıl günde 1,5 paket, son 3 yıl günde 2 paket sigara içmiştir. Buna göre hasta: (10x1,5=15)+(3x2=6), yani 21 paket yılı sigara içmiştir. Toplam sigara içme süresi 15 yıl görünmesine karşın bu hasta, 21 yıldır 1 paket sigara içen bir hasta kadar maruziyet yaşamıştır.
  • 2. Sigara kullanımının, hasta dosyasında vital bulgular arasına kaydedilmesi alışkanlığının geliştirilmesi çok önemlidir. Örneğin; TA:110/70mmHg, NDS:76 ritmik, SDS:16; sigara kullanımı (+) 21 paket yılı – Halen kullanıyor

Hastalara sigara kullanma durumları ile ilgili olarak neler söyleyelim?
      • Sigara kullanıcılarına kullanmayı bırakmaları önerilmelidir.
      • Eski kullanıcıları tebrik edin; pozitif destek genellikle olumlu karşılanır. 
      • Eski kullanıcılar ve hiç kullanmamış olanlar için kullanma durumunun hastayla konuşulduğu tarih kaydedimelidir. Bu kayıt, konu gelecekte yeniden konuşulduğunda karşılaştırmaya olanak sağlar. (Anımsayalım: Sürekli hastalarımızda en azından 12 ayda bir sigara içme durumunu sorgulamalıyız.)

Hiç sigara kullanmadığını belirten hastamıza ne diyebiliriz?
“Sigara içmediğiniz için tebrikler. Eminim siz de biliyorsunuz; sigara kullanmak sağlığınız için yapabileceğiniz en zararlı şeylerden biridir.”

“Eski kullanıcı” olduğunu belirten hastamıza ne diyebiliriz?
“Sigara içmediğiniz için tebrikler. Bu şekilde devam etmeniz, sigara kullanmaktan kaçınmanız sağlığınız için çok çok önemli. Tekrar kutluyorum.”

Peki sigara içmekte olan hastayı sadece kaydetmekle yetinecek miyiz? Hayır, ona sigarayı bırakmasını önereceğiz.
“Sigara içmeniz konusunda ne düşünüyorsunuz, ne hissediyorsunuz?” Bırakmayı düşünüyor musunuz?”

///
Tütün bağımlılığının ICD kodu

Hasta kayıtlarında ICD kodlama sistemini kullanıyorsanız, tütün kullanımına bağlı hastalıkların ICD kodları şunlardır:

///
II. BIRAKMAYI ÖNERİN

Bölümler
1. Hastaya mutlaka sigarayı bırakmasını önerin.
2. Net, güçlü, kişiye özel öneride bulunun
 
1. Hastaya mutlaka sigarayı bırakmasını önerin.

Sigara kullanıcıları, hekime başvurdukları herhangi bir sağlık sorunu ile bağlantı kurulduğunda sigarayı bırakma önerisine daha açık olabilmektedir.
Bu aşamada hastaya bırakma önerisinde bulunurken, unutmayın, net olun, güçlü mesaj verin ve hastanın sağlık sorunu ile sigara arasında bağlantı kurun.
Sigara kullanıcısı olarak tanımlanan tüm hastalara sigarayı bırakma önerisinde bulunulmalıdır. Ne söyleneceği ve nasıl söyleneceği öneride bulunan hekime, öneriyi alan kullanıcıya ve önerinin bulunulduğu duruma bağlıdır. Hekimler bu tip bir öneride bulunurken kendi deneyim ve becerilerini kullanır. Bu alanda deneyimli hekimlerin bu tür öneride bulunurken seçtikleri ifadelere ilişkin bazı örnekler aşağıda sıralanmıştır.


Bir kullanıcıya verilecek sigarayı bırakma önerisinde bulunulurken seçilebilecek ifadeler

“Sigara kullanımına ilişkin riskleri sanırım zaten biliyorsunuz. Ben gene de sigarayı bırakmanın önemini vurgulamak istiyorum. Sigarayı bırakmak, sağlığınız için yapabileceğiniz en iyi şeydir.”
“Sağlığınız için yapabileceğiniz en iyi şey sigarayı bırakmaktır ve size mümkün olduğunca çabuk bırakmanızı öneriyorum.”
“Sigarayı bırakmak kanser, kalp hastalığı ve akciğer hastalığına yakalanma riskinizi büyük ölçüde azaltacaktır. Ayrıca fazlasıyla tasarruf da edeceksiniz: Günde 20 sigara içen biri yılda en az 1000-1500 YTL tasarruf edebilir.”
“Sigara kullananların çoğu günün birinde sigarayı bırakmayı ister. Siz de er ya da geç sigarayı bırakma konusunu düşünmelisiniz.”
“Doktorunuz olarak en önemli görevlerimden biri size sigarayı bırakmanızı önermektir. Sigarayı bırakmak sağlığınızı korumak ve iyileştirmek için yapabileceğiniz en iyi şeydir. Bu şu an için de geçerli, gelecek için de!”

///
2. Net, güçlü, kişiye özel öneride bulunun


Bağlantı kurulan bu sağlık sorunun doğrudan sigaradan kaynaklanması şart değildir. Örneğin inşaat ustası bir hasta için:
“Bakın mesleğinizde toz, kimyasallar gibi sağlığınızı, akciğerlerinizi olumsuz etkileyebilecek riskler var; sigara içmeniz sorunların büyümesine yol açabilir. Eğer bırakmak isterseniz size yardımcı olabilirim. Bırakmayı kolaylaştıran ilaç ve yöntemler var.”