140 Çevresel Tütün Maruziyeti ve Pasif İçicilik

Çevresel Tütün Maruziyeti ve Pasif İçicilik

Bu derste Çevresel Tütün Dumanı (ÇTD) ve Pasif İçicilik (Pİ) konusundaki temel kavramlar, tanımları, bunların nelerden oluştuğu ve yol açtığı sağlık sorunlarından bahsedilmektedir. Çevresel Tütün Dumanının sağlık üzerine etkilerinin engellenmesi konusunda yapılması gerekenler, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) önerileri doğrultusunda özetlenmiştir. Çevresel tütün dumanı konusundaki başlıca ulusal çalışmalar incelenmiş, veriler derlenmiştir. Çevresel tütün dumanı ve etkilerini aşağıdaki başlıklar doğrultusunda gözden geçirelim.

   1. Temel kavramlar
   2. DSÖ önerileri
   3. Pasif içiciliğin sağlık üzerine zararları
   4. Çocuklar ve gebelikte ÇTD etkileri
   5. Erişkinlerde ÇTD etkileri
   6. ÇTD nasıl engellenir

Dersin hazırlanmasında faydalanılan kaynaklar

1. Protection from exposure to second-hand tobacco smoke. Policy recommendations.  World Health Organization 2007
2. A cross country comparison of exposure to secondhand smoke among youth. The GTSS Collaborative Group. Tobacco Control 2006;15(Suppl II):ii4–ii19
3. Bilir et al. Smoking behaviour and attitudes (Turkey) Final report. Ankara 1997
4. National response to passive smoking in enclosed public places and workplaces A Background Paper. www.nphp.gov.au 2000
5. The health consequences of involuntary exposure to tobacco smoke : a report of the Surgeon General. – [Atlanta, Ga.] : U.S. Dept. of Health and Human Services (USDHHS), Centers for Disease Control and Prevention, Coordinating Center for Health Promotion, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, Office on Smoking and Health, 2006.

 ///

Pasif İçicilik… Çevresel Tütün Dumanı…. Dumanaltı… bildiklerimizi gözden geçirelim

Pasif içicilik, sigara içmediği halde kişinin, tütün dumanına ve içindeki zehirli kimyasallara maruz kalmasını anlatan bir terimdir ve bu kişinin bulunduğu ortama sigara içen biri tarafından salınan sigara dumanının solunmasını tarif etmektedir. Pasif içicilerin maruz kaldığı sigara dumanına ise “çevresel tütün dumanı” denilir.

Çevresel tütün dumanı iki ana bileşenden oluşur.
1. Yanan bir sigaranın ucundan çıkan ve pasif içicilerin en çok maruz kaldıkları duman ve
2. Sigara içenin nefesiyle ortaya çıkan duman

Sigara dumanına maruz kalan bir pasif içici kansere yol açan 250'den fazla maddenin yanı sıra üreme ve gelişmeye karşı toksik etkili en az 6 maddeye de maruz kalmaktadır. Sigara dumanının yarattığı hava kirliliği dizel motorlu bir aracın yarattığı hava kirliliğinden 10 kat daha fazladır.
Bilimsel kanıtlar çevresel tütün dumanına maruziyetin güvenli herhangi bir seviyesi olmadığını kesin olarak göstermiştir. Sigara dumanından %100 arındırılmamış bir ortam çocuktan erişkine maruz kalan herkeste ciddi hastalıklara yol açmaktadır.
Pasif içicilik ve sigara içmeyen kişilerde akciğer kanseri ile ilgili ilk büyük çalışmalar 1981’de yayınlanmış ve takiben sigara içmeyen kişilerde pasif içiciliğin akciğer kanserine yol açtığı 1986’da kanıtlanmıştır (USDHHS, 1986). Ardından pasif içiciliğin diğer olumsuz etkileri ve koroner kalp hastalığı riskinde artış dahil olmak üzere neden olduğu yeni hastalıklar kanıtlanmaya devam etmiştir.
Tütün içimine herhangi bir şekilde maruz kalmanın insan sağlığına zarar verdiği 2004 (International Agency for Research on Cancer-IARC), 2005 (Environmental Protection Agency-EPA) ve 2006 (EPA)’da rapor edilmiştir. Çevresel tütün dumanının sağlık üzerine olan etkileri kanıtlandıktan sonra bu bilgi tütün kontrolü ve sigara bırakma tedavilerinin yaygınlaştırılmasında önemli bir kaldıraç işlevi görmüştür. Bu derste ilerleyen bölümlerde pasif içiciliğin sağlık üzerine etkileri konusundaki güncel bilgiler özetlenmiştir.

ANIMSAYALIM: Sigara dumanına maruz kalan bir pasif içici kansere yol açan 250'den fazla maddenin yanı sıra üreme ve gelişmeye karşı toksik etkili en az 6 maddeye de maruz kalmaktadır. Bilimsel kanıtlar çevresel tütün dumanına maruziyetin güvenli herhangi bir seviyesi olmadığını kesin olarak göstermiştir.

///
Dünya sağlık örgütü diyor ki:

1. Kirleticiyi –tütün dumanın- uzaklaştırın. %100 sigarasız ortamlar oluşturmak Çevresel Tütün Dumanını engellemenin tek yoludur. Havalandırma ve ortak alanların sigara içilen ve içilmeyen olarak bölünmesi gibi yöntemler çevresel tütün dumanını engellemez.
2. Kamuya açık mekanlar ve tüm işyerlerinde iç mekanların %100 sigarasız olmasını sağlayacak yasalar oluşturun. Yasalar herkes için eşit ve kapsayıcı koruyuculukta olmalıdır. Gönüllü politikalar sağlığın korunması için yeterli olmaz. Bazı durumlarda sağlığın korunması için özel uygulamalar gerekebilir.
3. Yasaların uygulanmasını sağlayın. Sigarasız yasaları kabul etmek yeterli değildir. Uygulanmasını sağlamak için ufak ama kritik önemde çaba yeterlidir.
4. Eğitim stratejileri geliştirin. Evde ÇTD maruziyetinin önlenmesi ve iş yerlerinde sigarasız ortamlar yaratmanın, sigara bırakma girişimini artırdığına değinen eğitim stratejileri geliştirin.

                 
                DSÖ 2007 yılında pasif içiciliğin önlenmesi
                için önerilerini yayınladı

///

Çevresel Tütün Dumanına Maruz Kalmak Neden Zararlı?

Pasif içicilik, yanmaya devam eden sigaradan (veya pipo, puro, nargile vb tütün ürünlerinden) çıkan yanakım duman (sidestream [SS] içicilik) ile aktif içicinin havaya geri verdiği anaakım duman (mainstream [MS] içicilik) karışımını solumaktır. Sigaranın yanan ucundan çıkan yan akım dumanı, anaakım dumanda bulunan zehirli bileşimleri daha yüksek konsantrasyonlarda içerir. Bu nedenle çevresel tütün dumanına maruz kalan sağlığı da aktif olarak sigara içenlere benzer şekilde zarar görebilir. Pasif içiciliğin etkisini kıyaslamak için şu örnek kullanılabilir. Hergün 1-9 arasında sigara içen ya da bu miktarda sigaradan oluşan  dumana maruz kalan bir kişi 10 bin tane akciğer röntgeni çektirmiş kadar radyasyon almaktadır.

Rakamlarla pasif içicilik ve çevresel sigara dumanı 

  • Türkiye’de okul çağındaki gençlerin %82’si evlerinde, %86’sı ev dışında sigara dumanına maruz kalmaktadır
  • Gençlerin %60’ının anne ya da babasından en az biri sigara içmektedir
  • Türkiye’de öğretmenlerin %50’si sigara içmektedir.
  • Türkiye’de sigara içen öğretmenlerin %81’i okulda ve %68’i de öğrencilerinin önünde de sigara içmektedir. 
  • Her yıl 10.000 ila 15.000 kişi çevresel tütün dumanı nedeniyle hayatını kaybetmektedir.
  • Sigaradan çıkan duman havayı bir arabadan 10 kat daha fazla kirletmektedir.
  • Sadece sigara dumanının kokusunu gidermek için normalin 100 katı havalandırma gereklidir, sigara dumanındaki zehirler içinse daha da fazla.
  • Pasif içicilerin kalp hastalığı nedenli ölüm oranı %30 daha fazladır.
  • Sigara dumanı meme kanserine yol açan 20'den fazla madde içermektedir.
  • Pasif içicilerin meme kanserine yakalanma riski %70 daha fazladır.
  • Eşi sigara içen birisinin akciğer kanserine yakalanma riski %30 daha fazladır.

ANIMSAYALIM: Her yıl 10.000 ila 15.000 kişi çevresel tütün dumanı nedeniyle hayatını kaybetmektedir.

///
Pasif Dumana Maruz Kalanlarda Hangi Zararlar Oluşabilir?

İstemsiz içicilik ile akciğer kanseri arasındaki ilişki, yan dumandaki karsinojenlerin varlığının gösterilmesi ve aktif içicilerdeki respiratuar karsinojenlerin dokümante edilmesi ile biyolojik bir temele oturtulmuştur. Envorimental Protection Agency (EPA) tarafından çevresel sigara dumanı A Sınıfı karsinojen olarak tanımlanmıştır.  Pasif içiciliğin birçok bileşeni için genotoksik aktivite ve DNA hasarı gösterilmiştir. Aktif sigara içicisi olmayanların deneysel olarak pasif içiciliğe maruz kalması tütüne özgü bir kanserojen olan NNAL’in üriner atılımına yol açmaktadır. Çocuklar dahil olmak üzere pasif içiciler tütündeki karsinojenleri artmış konsantrasyonlarda solumaktadırlar.

Pasif içiciler de, aktif içiciler gibi risk altındadırlar. Mortalite ve morbidite gelişme riski hiç sigara dumanına maruz kalmayanlara göre 2-10 kat daha fazladır. Türkiye’de her yıl 10.000 – 15.000 kişinin çevresel tütün dumanı nedeniyle hayatlarını kaybettikleri hesaplanmaktadır.

Çocuklar ve çevresel tütün dumanı
Solunum yolu hastalıkları ve belirtileri:
Anne veya babanın sigara içmesinin özellikle yaşamın ilk yılında bronşit ve pnömoniye yol açtığı gösterilmiştir. Ayrıca çok sayıda çalışmada pasif içiciliğin öksürük, hırıltılı solunum ve balgam gibi belirtilerde artışa yol açtığı gösterilmiştir.
Astım: ÇTD astım görülme riskinin artmasına ve astım krizlerinin daha şiddetli olmasına neden olur. Sigara içilen evlerdeki çocuklar daha fazla acile başvururlar
Akciğer gelişimi ve kapasitesi: ÇTD ve gebelik döneminde annenin sigara içmesi akciğer fonksiyonlarının gelişimini engeller.
Orta kulak iltihabı: ÇTD çocuklarda daha sık otit ve orta kulak hastalığı görülmesine neden olur. Çocukların daha sık doktora gitmelerine yol açar ve ileri yaşlarda işitme kaybına neden olabilir
Prenatal ve posnatal etkileri: Sigara içmeyen hamile kadınların ÇTD maruziyeti düşük doğum ağırlığı, erken doğum, ani bebek ölüm sendromu (SIDS), intrauterin gelişme geriliği ve spontan düşüklere neden olur.


Erişkinler ve çevresel tütün dumanı
Akciğer kanseri: İçici olmayan ve eşinden dolayı pasif içiciliğe maruz kalan kadın ve erkeklerde akciğer kanseri riskinin 1.21 kat arttığı gösterilmiştir. Etkinin büyüklüğü kadınlar ve erkekler için benzer bulunmuştur.
Popülasyona dayalı vaka kontrol çalışmasında, çocukluk veya erişkinlik döneminde ev içi 25 yıl ve üzeri sigara maruziyetinin akciğer kanseri riskini ikiye katladığı gösterilmiştir (Janerich, 1990). İçici olmayanlardaki akciğer kanserinin %17’isinin nedeninin çocukluk veya erişkin dönemde yüksek düzeyde çevresel içiciliğe maruz kalmanın sonucu olduğu tahmin edilmektedir.
Eşi sigara içenlerde akciğer kanseri riski %30 oranında artmaktadır. Eşin içtiği paket-yıl sayısının artması ile risk ayrıca artmaktadır (Fontham, 1994).
Kardiyovasküler hastalıklar: Ölümcül olan ve olmayan koroner kalp hastalığı ile aktif içicilik arasındaki nedene bağlı ilişki ve sonuçları uzun süre önce gösterilmiştir. Pasif içicilerin de koroner kalp hastalığı riski artmaktadır. ÇTD maruziyeti kan yağları, pıhtılaşma sistemi ve arter duvar işlevlerinde dakikalar içinde bozulmaya yol açar ve bu etkiler aktif olarak sigara içenlerde görülenler kadar şiddetlidir. Pasif içiciliğe maruziyetten dolayı artmış koroner arter hastalığı riskinin %27 olduğu tahmin edilmektedir.
Pasif içicilik kardiyak olmayan vasküler hastalıklar için de artmış risk ile ilişkilidir. Çin’de 60377 kadın ile yapılan araştırmada, kadınlarda inme ile kocalarının sigara içmesi arasında anlamlı ilişki saptanmıştır (Zhang, 2005).
Meme kanseri: “Toksik hava kirletici” olarak tanımlanan ÇTD maruziyetinin, premenopozal ve daha genç kadınlarda meme kanserinde %70’e varan oranda artışa yol açtığını gösteren çalışmalar vardır. ÇTD içinde bilinen 20 meme karsinojeni mevcuttur.

ANIMSAYALIM: Çevresel Tütün Dumanı A Sınıfı karsinojendir. Pasif içicilerde mortalite ve morbidite gelişme riski hiç sigara dumanına maruz kalmayanlara göre 2-10 kat daha fazladır.

///

Havalandırma veya başka odada/bölümde sigara içmek çevresel sigara dumanını engellemez.

Çevresel tütün dumanının önlenmesi için genelde tütün endüstrisi tarafından önerilen iki yöntem vardır. Ortak mekanda sigara içilen bölümlerin ayrılması ve havalandırma ve filtre uygulanması. Ancak bu yöntemlerin incelendiği çalışmalarda varılan sonuçlar bu önlemlerin etkili olmadığını göstermiştir.
Sigara içilen ve içilmeyen bölümlerin ayrılması (tabandan tavana izolasyon sağlanmadıkça) çevresel tütün dumanını engellemez.

Havalandırmayı artırmak ve filtreleme çevresel tütün dumanını engellemez.
Pasif içiciliği önlemenin yolu, aynı mekanda sigara içenlerle içmeyenlerin tümüyle ayrılması ve ayrılan sigara içme bölümlerinde havalandırmanın artırılmasıdır.

Sigara dumanı kapalı mekanlardaki en önemli hava kirliliği nedenidir ve sigara içmeyenlerin çok sayıda zehirli maddeye maruz kalmasına neden olur. Sigara dumanına maruz kalan birisi sigara içen kişinin soluduğu tüm zehirli maddelerden etkilendiği gibi sigaranın ucundan çıkan filtresiz dumandaki daha yoğun ve keskin zehirlere de maruz kalır. Bu nedenle pasif içiciler ve özellikle çocukların akciğerleri sigara içenlerden daha fazla tehdit altındadır.

Sigara dumanının içindeki zararlı maddelerin yaklaşık %90’ı uçucu gazlar şeklinde havaya karışır. Bu zararlı maddelerden korunmanın tek yolu kapalı ortamlarda sigara içilmemesidir. 

ANIMSAYALIM: Sigara içilen ve içilmeyen bölümlerin ayrılması (tabandan tavana izolasyon sağlanmadıkça) veya havalandırmayı artırmak ve filtreleme, çevresel tütün dumanını engellemez.
Sigara dumanının içindeki zararlı maddelerin yaklaşık %90’ı uçucu gazlar şeklinde havaya karışır. Bu zararlı maddelerden korunmanın tek yolu kapalı ortamlarda sigara içilmemesidir.